ดาวเรือง
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Gynura hispida
ชื่อวงศ์ : COMPOSITAE (ASTERACEAE)
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ : ไม้ล้มลุก สูง 75-100 ซม. ไม่ค่อยแตกกิ่งยกเว้นเมื่อมีดอก ลำต้นอวบน้ำ สีม่วง มีขน ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปใบหอกกลับ กว้าง 1.5-3 ซม. ยาว 5-10 ซ ม. ปลายใบแหลม โคนใบสอบขอบใยหยักซี่ฟันห่างและตื้น มีขนทั้งสองด้าน ดอกช่อกระจุกแน่นออกเดี่ยวๆ หรือรวมเป็นช่อเชิงลดหลั่น 2-7 ช่อที่ปลายยอด ชั้นใบประดับรูปคนโท ใบประดับรูปใบหอกปลายสีม่วง กว้าง 2-2.5 มม. ยาว 8-10 มม. ดอกสีเหลืองแกมส้ม กลีบดอกยาว 8-10 มม. ผลแห้งเมล็ดล่อน รูปแถบแกมขอบขนานยาว 3-4 มม. ผิวเกลี้ยงหรือมีขนระหว่างสัน
สารสำคัญ : triterpene glycoside 10 ชนิด คือ calendulaglycoside A (1), calendulaglycoside A 6´-O- methyl ester (2), calendulaglycoside A 6´-O-n- butyl ester (3), calendulaglycoside B (4), calendulaglycoside B 6´-O-n- butyl ester (5), calendulaglycoside C (6),calendulaglycoside C 6´-O- methyl ester (7), calendulaglycoside C 6´-O-n- butyl ester (8), calenduloside F 6´-O-n- butyl ester (9) และ calenduloside G 6´-O- methyl ester (10) และสารในกลุ่ม flavonol glycoside 5 ชนิด คือ isorhamnetin 3-O- neohesperidoside (11), isorhamnetin 3-O- 2G-rhamnosylrutinoside (12), isorhamnetin 3-O- rutinoside(13), quercetin 3-O- glucoside (14) และ quercetin 3-O- rutinoside (15) ซึ่งแยกได้จากดอกดาวเรืองฝรั่ง พบว่า สาร 1-9 มีฤทธิ์ต้านการอักเสบในหนูถีบจักรที่ถูกชักนำให้เกิดการอักเสบที่ใบหูด้วย 12-O- tetradecanoyl phorbol-13-acetate (TPA) โดยมีค่า ID50 (50% inhibitory dose) อยู่ระหว่าง 0.05-0.20 มก./หู และสาร 1-10 มีฤทธิ์ต้านการกระตุ้น Epstein-Barr virus early antigen (EBV-EA) จากการชักนำด้วย TPA โดยมีค่า IC50 (50% inhibiotry concentration) อยู่ระหว่าง 471-487 mol ratio/32 pmol TPA และพบว่าสาร 9,10 มีความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งเม็ดเลือดขาว และเซลล์ melanoma
ส่วนที่ใช้ : ดอก ราก ใบ ต้น
สรรพคุณ : บำรุงสายตา บำรุงผิวพรรณ ลดริ้วรอย บรรเทาโรคผิวหนัง รักษาสิว แก้ร้อนใน แก้ปวดฟัง ละลายเสมหะ บรรเทาอาการไอ แก้วิงเวียนศีรษะ ช่วยลดนำตาลในเลือด ลดไขมันในเลือด ขับลม แก้ท้องผูก รักษาริดสีดวงทวารหนัก แก้ปวดประจำเดือน ต้านอนุมูลอิสระ
ที่มา : http://medplant.mahidol.ac.th/pharm/botanic.asp?bc=0608&kw=%B4%D2%C7%E0%C3%D7%CD%A7