พะยูง (ชื่อวิทยาศาสตร์: Dalbergia cochinchinensis) เป็นต้นไม้เนื้อแข็งที่เนื้อไม้มีลวดลายสวยงามชนิดหนึ่ง จัดเป็นไม้เศรษฐกิจที่มีราคาสูงอย่างหนึ่งและมีความเชื่อว่าเป็นไม้มงคล มีชื่อพื้นเมืองอื่น ๆ อีกคือ

ภาพรวม

พยุง เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dalbergia cochinchinensis Pierre เนื้อไม้มีสีแดงอมม่วงถึงแดงเลือดหมูแก่ แข็งแรงทนทาน มีราคาแพง นิยมใช้ในงานไม้และเป็นไม้มงคล ปัจจุบันพะยูงอยู่ในสถานะเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์เนื่องจากการลักลอบตัดไม้

ข้อมูลทั่วไป

• ชื่อวิทยาศาสตร์: Dalbergia cochinchinensis Pierre
• ชื่อสามัญ: Siamese rosewood
• วงศ์: FABACEAE
• ถิ่นกำเนิด: พบในประเทศไทย ลาว กัมพูชา เมียนมา และเวียดนาม
• สภาพแวดล้อม: ขึ้นตามป่าดิบแล้งและป่าเบญจพรรณชื้น ในไทยพบมากทางภาคตะวันออกและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
• สถานะ: เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ (Critically Endangered) จากการลักลอบตัดไม้

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

• ลำต้น: สูงประมาณ 15-25 เมตร มีเรือนยอดทรงกลมหรือรูปไข่ เปลือกสีเทาหรือสีน้ำตาลแดงเรียบหรือลอกเป็นแผ่น
• ใบ: ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยมี 7-9 ใบ รูปไข่แกมรูปขอบขนาน ปลายใบแหลม
• ดอก: ออกเป็นช่อสีขาวขนาดเล็ก
• ผล: เป็นฝักแห้งแบนรูปขอบขนาน มี 1-4 เมล็ด

การใช้ประโยชน์

• เนื้อไม้: เป็นไม้เนื้อแข็งสีสวยงาม มีความแข็งแรงทนทาน นิยมใช้ในอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์ งานศิลปะ และของตกแต่งบ้าน
• สมุนไพร:
  • เปลือก/แก่น: ต้มน้ำดื่มเป็นยาแก้เบาหวาน (ผสมแก่นสนสามใบ, แก่นขี้เหล็ก และแก่นแสมสาร) หรือใช้อมแก้ปากเปื่อย ปากแตกระแหง
  • ราก: รับประทานเป็นยาแก้พิษไข้เซื่องซึม
  • ยางสด: ใช้ทาแก้เท้าเปื่อย หรือทาปากแก้ปากเปื่อย

ความเชื่อ

• ความหมายมงคล: มีความเชื่อว่าพยุงช่วย "พยุง" ฐานะให้ดีขึ้น
• ข้อควรระวัง: บางความเชื่อกล่าวว่า การนำไม้พยุงมาใช้ทำเป็นเครื่องเรือน เช่น เตียงนอน หรือบันได อาจทำให้ชีวิตไม่เจริญรุ่งเรือง